Historia pierwszej wizyty śmigłowca na lotnisku w Pruszczu nie wiąże się wbrew pozorom z istnieniem 49 Pułku Śmigłowców Bojowych, ale sięga aż lat II Wojny Światowej.

5 marca 1945 roku na lotnisku Danzig - Praust wylądował niezwykły jak na tamte czasy statek powietrzny – śmigłowiec Fa-233 Drache, czyli Smok (nr boczny GW+PA). Pilotowana przez porucznika Hansa Helmuta Gerstenhauer'a maszyna wystartowała 26 lutego z Berlina-Tempelhof na osobiste polecenia Adolfa Hitlera z misją udania się do Gdańska. Pomimo złych warunków atmosferycznych, problemów z zaopatrzeniem w paliwo i niebezpieczeństwa ze strony wojsk aliantów po wielu międzylądowaniach (m. in. Crailsheim, Würzburg, Metzingen, Werder, Erfurt, Kölleda, Stettin, Stolp) załodze udało się dotrzeć do celu.

Następnego dnia - 6 marca porucznik Gerstenhauer przeprowadził pierwszą w historii lotnictwa misję ratowniczą w warunkach bojowych z wykorzystaniem śmigłowca udając się na poszukiwania Messerschmitt'a Bf 109, który z powodu śnieżycy przymusowo lądował na zachód od Pruszcza. W okolicach Goszyna lub Juszkowa odnaleziono rannego pilota, który ciągle przybywał w kabinie rozbitego myśliwca. Po ewakuacji rozbitka do Pruszcza z uwagi na zbliżające się wojska radzieckie śmigłowiec udał się na lotnisko w Babich Dołach. Brak paliwa uniemożliwił pilotowi wykonanie rozkazu powrotu do bazy w Werder. W tym czasie postępująca Armia Czerwona zajęła wszystkie lotniska między Gdynią a Świnoujściem, odcinając śmigłowiec od możliwości międzylądowania.

Dopiero po kilku dniach 9 marca Gertenhauer zdobył niezbędne paliwo i zdecydował zabrać na pokład 200 litrową beczkę oraz ręczną pompę, którą można byłoby przepompować paliwo do zbiorników podczas lotu. Lecąc wzdłuż brzegu morza załoga Fa-233 dotarła do wyspy Uznam, gdzie z powodu złej pogody musiano przerwać lot. Do docelowego lotniska w Werder śmigłowiec dotarł dopiero 11 marca, czyli po dwóch tygodniach misji, spędzając łącznie w powietrzu 16 godzin i 25 minut - pokonując 1675 km bez żadnej awarii.

Fragment programu z kanału Discovery na temat Fa-233 Drache:

Kontynuując wątek kolejowy dziś zamieszczam zdjęcia budynku stacji wodnej przy dworcu PKP, którego od miesiąca już z nami nie ma.

Właściwa wieża ciśnień znajdowała się kilkanaście metrów na południe od tego budynku, była znacznie wyższa i posiadała okrągłą kopułę. Nie przetrwała jednak II wojny i jej funkcję musiał przejąć budynek, który stał nieopodal. Niemniej zburzony na początku października budynek miał co najmniej 100 lat...

Kolorowe zdjęcia pochodzą z września oraz grudnia 2006 roku, natomiast frament pocztówki z początku XX wieku.

Jedną z cenniejszych pamiątek w Pruszczu związanych z koleją jest z pewnością ostatnia lokomotywa, która znajduje się na terenie cukrowniczej parowozowni.

Maszyny tego typu były produkowane od 1952 roku w Fabryce Lokomotyw im. Feliksa Dzierżyńskiego w Chrzanowie (dzisiejszy Fablok). W dużej mierze ich konstrukcja była oparta na niemieckiej lokomotywie typu OMZ122. Model Ls40 (według oznaczeń PKP: SM02) był najmniejszą lokomotywą produkowaną w powojennej Polsce. Głównym przeznaczeniem tych lekkich pojazdów manewrowych było przetaczanie wagonów na terenach zakładów przemysłowych. Ze względu na niską moc silnika (tylko 44 KM) filigranową konstrukcję (długość: 6 m, masa: 16 ton) i ograniczone osiągi (zasięg: ok. 60 km, maksymalna prędkość: 11 km/h) nie znajdywały one praktycznie zastosowania w służbie kolei państwowych. Do końca produkcji tego modelu w 1961 roku chrzanowska fabryka wyprodukowała łącznie 581 sztuk Ls40.

Pruszczańska lokomotywa (nr fabryczny 4569) została wyprodukowana w 1956 roku i stopniowo przechodzi do historii.

Według szczątkowych informacji historia taboru Cukrowni przedstawia się następująco:

W 1971 roku Cukrownia posiadała 3-osiowy parowóz TKh oraz lokomotywę spalinową Ls40 (nr 4569); w latach następnych zezłomowano parowóz; w 1979 tabor stanowiły aż 3 lokomotywy spalinowe: 409Da (nr 273), SM03 (nr 26) oraz Ls40 (nr 4569); w 1987 wydzierżawiono, a następnie sprzedano do Kolbud SM03 (nr 26), a kilka miesięcy temu w 2007 roku oddano na złom lokomotywę 409Da (nr 273).

źródła:
fablok.com.pl
nadbor.pwr.wroc.pl

16 listopada 1930 roku odbyły się na terenie Wolnego Miasta wybory posłów gdańskiego parlamentu IV kadencji. Jednym z kandydtów znajdujących się na 'polskiej' liście był pruszczanin - Maksymilian Gołombiewski (nr 25 na liście nr 9).

Gołombiewski urodził się w 1895 roku koło Starogardu. W 1918 poślubił Helenę Tomaszewską, z którą miał następnie trójkę dzieci. Od połowy lat dwudziestych pracował jako stacyjny na dworcu w Pruszczu. Był aktywnym członkiem organizacji działających na terenie Wolnego Miasta Gdańsk - między innymi Gminy Polskiej oraz Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. Organizował także spotkania polonijne w dworcowej świetlicy. Jego działalność społeczna i polityczna została doceniona w 1930 roku, bowiem jako jedyny Pruszczanin polskiego pochodzenia znalazł się wśród kandytatów do Volkstagu.

W owych wyborach do parlamentu dostało się jednak tylko dwóch przedstawicieli listy nr 9: Antoni Lendzion oraz Erazm Czarnecki. Większkość (12 z 72 miejsc ogółem) zdobyli socjaldemokraci. Zaskakująco dobry wynik osiągnęła NSDAP otrzymując 12 mandatów.

W momencie wybuchu wojny w 1939 roku Gołombiewski został aresztowany wraz z innymi kolejarzami z Pruszcza i przewieziony do obozu w Stutthof. Zginął rozstrzelany w Wielki Piatek 1940 roku razem z Antonim Lendzionem oraz sześćdziesięcioma innymi działaczami gdańskiej Polonii.

 

źródła:

Krośnicka J., - Księga pamiątkowa kolejarzy polskich z rejonu Pruszcza..., Pruszcz Gdański 1998;

Zwarra B. - Wspomnienia gdańskiego bówki, Gdańsk 1984.

Dzięki uprzejmości Janusza Chajewskiego, redaktora portalu rusocin.pl pokazuję dziś zdjęcia zrobione z okazji pochodów pierwszomajowych przedstawiających uczniów oraz nauczycieli tamtejszej szkoły rolniczej. Zdjęcia pochodzą z kroniki ZSR w Rusocinie, wykonanej przez Piotra Kirkiłło - Stacewicza i przypominają atmosferę z lat 70tych.


1975 - ul. Chopina i Cukrownia Pruszcz


1977 rok - róg dzisiejszej ul. Wojska Polskiego i Obrońców Wybrzeża, widoczny budynek miejskiej biblioteki



1977 rok - ul. Wojska Polskiego i nieistniejący już bydynek, na którego miejscu stoi dziś Urząd Gminy



1977 rok - ul. Wojska Polskiego, w tle widoczne zabudowania przy ul. Grunwaldzkiej



1977 rok - róg ul. Wojska Polskiego i 24 marca



1977 - ul. Grunwaldzka w okolicach Urzędu Miasta, w tle nieistniejący parterowy budynek mieszkalny oraz Zakład Opieki Zdrowotnej.

całość kroniki Zespołu Szkół Rolniczych w Rusocinie ukazuje się sukcesywnie tutaj

Przedstawim spis ulic wsi Praust wykonany na podstawie mapy z okolic 1930 roku oraz ich dzisiejsze umiejscowienie:

Danziger Straße - ul. Grunwaldzka (część północna)
Lindenstraße - ul. Grunwaldzka
Dirschauer Straße - ul. Grunwaldzka (część południowa)
Am Markt - Plac Wyzwolenia
Fleischerstraße - ul. Krótka
Würfelstraße - ul. Wojska Polskiego
Bahnhofstraße - ul. F. Chopina (część zachodnia)
Friedhofweg - ul. W. Stwosza
Am Bahnhof - ul. Dworcowa
Hundertmarkweg - ul. Podmieska
Rottmannsdorfer Weg - ul. M. Raciborskiego
Gischkauer Straße - ul. Obrońców Wybrzeża
An der Schleuse - ul. Zastawna
Praustfelder Weg - ul. Obrońców Westerplatte
Müggenhahler Straße - ul. M. Kopernika
Pferrlandweg - ul. J. Kochanowskiego
Strübingstraße - ul. K. Korzeniowskiego
Wiesenweg - ul. Kolejarzy Polskich
Werderstraße - ul. Powstańców Warszawy

Jak widać główną ulicą była ulica Lipowa (Lindenstraße), a dzisiejsze skrzyżowanie Chopina i Grunwaldzkiej było Rynkiem (Am Markt). Nazwy większości dróg wylotowych ze wsi pochodziły od miejsca dokąd prowadzą, czyli: Danziger Straße - Gdańsk, Dirschauer Straße - Tczew, Rottmannsdorfer Weg - Rotmanka, Gischkauer Straße - Juszkowo, Müggenhahler Straße - Rokitnica czy Werderstraße - Żuławy.

A oto koperta listu wysłanego w 1924 roku z Wrzeszcza (Langfuhr) do Willego Lankowskiego mieszkającego przy dzisiejszej ul. Wojska Polskiego (Würfelstraße).



źródło: katins.com

Po długiej przerwie zamieszczam dziś zdjęcie przedstawiające nowo wybudowaną siedzibę Powiatowej Rady Narodowej. Jest to pocztówka wysłana 5 lipca 1960 roku do Gliwic. Spróbowałem jednak ustalić datę zrobienia zdjęcia, kiedy w miejscu dzisiejszego Placu Jana Pawła II była jeszcze łąka, a przed budynkiem parkowały tylko Warszawy.







Samochód 'Warszawa' był produkowany w fabryce na Żeraniu od 1951 do 1973 roku na licencji przekazanej przez Związek Radziecki. Przez pierwsze lata auta te były wierną kopią radzieckiego protoplasty ГАЗ M-20 Победа i wyglądały mniej więcej tak:



Nowy, ulepszony model Warszawy 200 został wprowadzony do produkcji 15 maja 1957 roku. Wersja ta różniła się od M-20 między innymi wyglądem kraty wlotu powietrza oraz przednią szybą, która nie posiadała charakterystycznego słupka na środku:



Na podstawie tych informacji można więc określić datę wykonania tego zdjęcia na rok 1958 albo 59-ty. Na trzecim zbliżeniu widać także zarys przedwojennego budynku, który stał w miejscu dzisiejszego bloku przy ulicy Niepodległości.

źródła:
fso.warszawa.pl
warszawa.sitesled.com

Pozostałości po dawnych mieszkańcach naszego miasta są ciągle widoczne na co dzień. Dziś umieściłem zdjęcia starych napisów, które udało mi się odnaleźć na pruszczańskich budynkach.

młyn przy ul. Wojska Polskiego 42 - Prauster Mühlenwerke ... (?)

budynek mieszkalny przy ul. Grunwaldzkiej 13 - Feine Fleichwaren.... (?)

budynek mieszkalny przy ul. Wojska Polskiego 6 - (?)...schule

budynek mieszkalno-usługowy przy ul. Powstańców Warszawy 2 - Praust (?)

Z pewnością takich napisów było, bądź jest więcej. Pamiętam, że całkiem wyraźny napis znajdował się niedawo na którymś z domów przy ul. Powstańców Warszawy lecz zniknął niestety pod nową elewacją.

Czekam na sygnały - może gdzieś są jeszcze 'literowe' pozostałości po mieszkańcach wsi Praust.

W Zakładzie Medycyny Sądowej w Gdańsku znajduje się protokół z sekcji zwłok dziecka-potwora ze wsi Prust koło Gdańska. Operacja ta została przeprowadzona przez Joachima Oelhafiusa w dniu 27 lutego 1613 roku w Gdańsku (w budynku gdzie dziś znajduje się Muzeum Narodowe). Była to pierwsza publiczna sekcja na terenie Europy środkowej i północnej.

Joachim Oelhafius w latach 1603-1630 kierował katedrą medycyny i anatomii w ramach Gymnasium Gedanense i nieświadomie wprowadził Pruszcz do podręczników historii medycyny.

źródła:
Raszeja S. - Z dziejów medycyny sądowej w Gdańsku cz. II, w: Gazeta AMG 03/98;
Akademia Medyczna będzie mieć własne muzeum, w: Gazeta Wyborcza, 12 marca 2004.

Pierwsze zdjęcie pochodzi prawdopodobnie z połowy lat 30-tych - powstający po lewej stronie budynek to tak zwana miodownia, a produkcję sztucznego miodu w Pruszczu rozpoczęto około 1936 roku. Dzisiaj mieści się tam zakładowa stolarnia.

Widać także, że istniały wtedy trzy mosty nad Radunią - dwa kolejowe i jeden mniejszy w okolicach stajni - teraz cukrownia połączona jest z drugim brzegiem tylko jednym. Długi budynek pomiędzy miodownią a szuszarnią już nie istnieje, inaczej wyglądał też dom gdzie przed wojną mieszkał właściciel fabryki... no i najważniejsze nad Pruszczem górowały wtedy dwa kominy.

Kolejne zdjęcia zostały wykonane w czerwcu 2005 z Cessny albo Wilgi. Ciekawe z jakiego typu samolotu zrobiono to starsze?

Za udostępnienie zdjęć dziękuję Panu Grzegorzowi Piecuchowi.